Thứ Bảy, tháng 4 01, 2017

Báu vật đời người là gì?

Bấm ĐỀ XUẤT để bắt đầu tham gia CHAT ĐÊM trên Facebook.



Loading...

Sự tham lam của con người chỉ xuất hiện khi vế “muốn có” cao hơn vế “đáp ứng”, hay nó thấp hơn vế “xứng đáng”; tức là sự cân bằng tự nhiên kia bị phá vỡ. Và việc ấy xảy ra trong ba lĩnh vực: của cải, quyền uy và sắc dục. Nói khác đi, con người thường tham lam về ba thứ đó. Bình thường, khi chúng ta “muốn có” những thứ ấy mà được “đáp ứng” hay ta “xứng đáng” thì chúng ta có thể là người giàu có, may mắn, thành công...

“Không tham” chính là báu vật vô giá đời người

Thời Vua Lê Thánh Tông đất nước vào giai đoạn hưng thịnh nhờ có vua anh minh và thẳng tay trừng trị tham nhũng. Thời đấy vua nghe nói có một vị quan tên là Vũ Tự làm quan rất thanh liêm, nhà vua vốn không tin nên quyết định thử xem tin đồn có thật hay không.

Vua biết có một người vừa được Vũ Tự xử cho thắng kiện liền bí mật gửi cho người này một mâm lễ vật quý, nói đưa lễ vật này cho Vũ Tự để cảm ơn vì đã xử cho thắng kiện. Vào đêm khuya người này mang lễ vật tới.

Sau khi người này cảm ơn vì được xử thắng kiện, Vũ Tự hỏi:

– Anh có biết ta là ai? Việc xét xử là theo luật vua ban, anh cho ta là người thế nào mà dám làm chuyện phi pháp này?

– Bẩm thượng quan, tập tục là thế, đây là tấm lòng thành tri ân…

– Ta há phải theo tập tục quái gở này để chịu ô danh như những kẻ tham lam khác hay sao?

Nói xong, Vũ Tự sai gia nhân đuổi người này ra khỏi tư dinh.

Vua Lê Thánh Tông sau đó đã cho người tặng Vũ Tự chữ “liêm tiết” đính vào cổ áo triều phục vào bàn việc quốc sự.


(Ảnh minh họa theo: thanhnien.vn)

Vua Lê Thánh Tông chủ trương không dùng kẻ nịnh bợ, chỉ trọng người ngay thẳng, vì thế những kẻ luồn cúi nịnh bợ không có chỗ nơi chốn quan trường.

Vua nói: “Người quân tử là cội gốc để tiến lên trị bình, kẻ tiểu nhân là thềm bậc dẫn đến họa loạn. Ta và các ngươi đã thề với trời đất dùng người quân tử, bỏ kẻ tiểu nhân, ngày đêm chăm chăm không lơi. Các ngươi chớ có quên đấy!”

Nhà vua cũng ban hành bộ luật Hồng Đức, định rõ tội danh và hình phạt với các quan lại tham nhũng. Từ đó, đất nước không còn chỗ cho nạn quà cáp tham nhũng tồn tại nữa, đánh dấu một thời kỳ toàn thịnh trong lịch sử Việt Nam.

Dương Chấn đời Hậu Hán

Dương Chấn tiến cử Vương Mật ra làm quan. Sau đó Dương Chấn được bổ nhiệm làm Thái thú Đông Lai. Khi đi ngang qua đất Xương Ấp là nơi Vương Mật cai trị. Nhớ ơn đề bạt ngày xưa, Vương Mật xin đến yết kiến rồi đêm khuya đem vàng đến dâng Dương Chấn. Thế nhưng Dương Chấn từ chối và nói rằng:

– Trước kia biết ông là người khá, tôi mới tiến cử ông. Thế mà ông vẫn chưa rõ bụng, còn đem vàng cho tôi?

Vương Mật cố nài ép, thưa:

– Xin Ngài nhận cho. Đêm khuya không ai biết.

Dương Chấn đáp:

– Trời biết, đất biết, ông biết, tôi biết. Sao gọi rằng không ai biết?

Vương Mật nghe nói xấu hổ bưng vàng lui ra.

Mạc Đĩnh Chi làm gì khi đột nhiên xuất hiện số tiền lớn trong nhà?

Mạc Đĩnh Chi làm quan rất thanh liêm nên gia đình thường nghèo túng. Sau khi lo cho đám tang của mẹ, cuộc sống của ông vốn thanh bạch giờ càng đạm bạc hơn. Vua Trần Minh Tông biết chuyện, liền hỏi một viên quan tin cẩn:

– Ta muốn trích ít tiền trong kho cho ngươi đem đến biếu Mạc Đĩnh Chi. Làm thế có được không?

Viên quan tâu với vua :

– Thần biết rõ Mạc Đĩnh Chi. Nếu cho người đem tiền đến, ông ấy sẽ không nhận đâu.


(Mạc Đĩnh Chi thi đỗ trạng nguyên. Ảnh theo: truyenxuatichcu.com)

– Vậy khanh có cách nào khác không?

– Muôn tâu Bệ hạ! Thần nghĩ chỉ có cách lén bỏ tiền vào nhà, ông ấy không biết phải trả cho ai thì mới nhận.

Nhà vua ưng thuận, sai người đang đêm bỏ một gói tiền vào nhà Mạc Đĩnh Chi. Sáng hôm sau thức dậy, Mạc Đĩnh Chi thấy gói tiền trong nhà, liền đem vào triều, trình lên vua Minh Tông:

– Tâu hoàng thượng. Đêm qua ai đã bỏ vào nhà thần gói tiền này. Thần ngờ rằng đó là tiền của một người muốn đút lót thần để nhờ vả việc gì đó. Vậy thần đem tới, xin Hoàng thượng cho nộp tiền này vào công quỹ.

Vua Minh Tông đáp :

– Khanh có khó nhọc giúp người ta mới cho. Cứ coi đó là tiền của mình cũng được chứ sao?

– Phàm của cải không do tay mình làm ra thì không được tơ hào đến, Mạc Đĩnh Chi khảng khái tâu.

Vua Trần Minh Tông rất cảm kích trước tấm lòng trung thực, liêm khiết, trọng nhân cách hơn tiền bạc của Mạc Đĩnh Chi. Vua đành giữ lại tiền rồi cho Mạc Đĩnh Chi lui.

Báu vật đời người là gì?

Trước đây, có một người ở nước Tống nhặt được một viên ngọc thạch. Ông ta liền đem viên ngọc ấy biếu cho quan Tử Hãn nhưng Tử Hãn từ chối không nhận.

Người biếu ngọc nói: “Viên ngọc này tôi đã đem cho thợ ngọc xem qua rồi, ông ấy nói đây đúng là một loại ngọc rất quý giá nên tôi mới dám đem dâng biếu quan lớn!”.

Tử Hãn nói: “Ngươi cho ngọc là của báu còn ta cho ‘không tham’ là của báu. Ngươi đem ngọc biếu ta, nếu ta nhận, thì cả hai chúng ta đều mất của báu rồi! Chi bằng, mỗi người chúng ta tự giữ lại báu vật của mình đi!” 

Lời bàn

Trong văn tự truyền thống, chữ “今” (Kim, có nghĩa trước mắt, hiện tại, hôm nay) ghép với chữ “贝” (Bối, có nghĩa là tiền, báu vật) để thành ra chữ “贪” (Tham). Ngôn ngữ truyền thống cổ xưa không chỉ diễn tả nội dung bề mặt mà còn có ý tứ hàm nghĩa ẩn trong đó vô cùng sâu sắc. Kim+Bối: nghĩa là chỉ thấy cái lợi trước mắt thì chính là tham.

Người không tham là người không vì cái lợi trước mắt mà mất đi phẩm giá, quy tắc đạo đức tự ước thúc, tự coi là chuẩn mực, lẽ phải để hành xử trong đời. Với họ, ‘không tham chính là báu vật đời người’. Tại sao vậy? Bởi vì giữ mình liêm khiết , trong sạch, không bị cám dỗ bởi lợi ích vật chất thật sự không dễ, đó là cảnh giới của sự tu dưỡng, giác ngộ. Là trí tuệ của bậc trí giả, hiểu rằng, cái được không bằng cái mất. Tiền bạc khi chết đi không mang theo nổi, nhưng danh dự nhân phẩm thì lưu truyền đời đời. Vậy nên người xưa mới có câu: ‘Trăm năm bia đã thì mòn, ngàn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ’.

Con người trong xã hội ngày nay, coi vật chất là thước đo của hạnh phúc, vì thế mà lao tâm khổ tứ thậm chí có kẻ không từ một thủ đoạn nào để đạt được lợi ích vật chất. Chạy quyền, chức, buôn gian bán lận, đầu độc nhau bằng các mánh lới kinh doanh độc hai, thực phẩm ô nhiễm tràn lan, hối lội phong bì phong bao từ bệnh viện đến trường học… trăm sự tha hóa xã hội chẳng phải chính là từ lòng tham ấy mà ra. Ai cũng dám bớt đi một chút nhân cách để thêm một chút vật chất cho mình, đạo đức xã hội vì thế xuống dốc không phanh.

Phật gia nói: Tham, sân, si là cội nguồn của phiền não khổ đau chẳng phải chính là ý tứ đó. Văn hóa huy hoàng truyền thống coi trọng đạo đức ở vị trí sô một. Người không thể giữ mình không xứng đáng làm quân tử. Thế nên Mạc Đĩnh Chi mới khảng khái: “Phàm của cải không do tay mình làm ra thì không được tơ hào đến'”. Tại sao người xưa coi trọng nhân đức như thế. Là bởi họ đều tin mọi sự trên thế gian đều không nằm ngoài con mắt của Thần Phật. “Trời biết, đất biết, ông biết, tôi biết. Sao gọi rằng không ai biết?”. Dương Chấn thấu hiểu cái lẽ sâu xa ấy nên giữ mình trong sạch. Ngay cả khi không ai biết đến thì chỉ cần Trời biết là đủ rồi.

Hai câu chuyện đáng suy ngẫm về lòng tham con người

Của cải của thế giới thì hữu hạn và lòng tham con người thì như cái túi không có đáy, cái túi không có đáy thì dù có đựng bao nhiêu vàng bạc của quý cũng không thể nào đầy được. Nếu con người cứ gần gũi, luôn luôn chạy lòng tham muốn thì cuối cùng sẽ chẳng được gì.


Bình thuốc tiên

Ngày xưa, có một vị thần đi dạo xuống cõi trần. Sau đó, ông thấy một người phàm cũng đang đi dạo trên đường. Vị thần liền tới và đi cùng người kia, cũng giống như một người bình thường.

Một lúc sau, người đàn ông cảm thấy khát. Ông ta thấy ông kia đang mang một bình nước bên hông, vì thế ông ta hỏi: “Có còn nước trong bình của ông không?”

Vị thần đưa bình nước cho ông ta và nói: “Cả bình còn đầy, ông có thể uống bao nhiêu tùy ý”.

Người đàn ông uống hết bình nước và cảm thấy nó chỉ thỏa được một chút cơn khát nhưng cũng làm xua tan sự mệt nhọc. Họ tiếp tục đi một lúc thì ông ta đột nhiên nói: “Tôi ước gì nó là rượu vang ở trong bình của ông”.

Vị thần mỉm cười, đưa bình nước cho ông ta nói: “Có rượu trong đó. Cứ uống nếu ông muốn”.

Ông ta không tin, nhưng vẫn uống thử. Và rất ngạc nhiên, những gì ông ta uống là rượu vang, rất thơm ngon.

Ông ta ngạc nhiên và nghĩ người bạn đồng hành của mình phải là một vị thần, bởi vì chỉ có thần mới có thể làm thế. Với nghĩ đó, ông bèn hỏi thêm: “Bây giờ tôi ước gì nó là thuốc tiên trong cái bình của ông”.

Vị thần cười và mở nắp bình. Người đàn ông nghĩ vị thần chắc lại cho mình thuốc tiên, nên ông ta mở miệng ra và chờ đợi. Nhưng chẳng có gì trong bình, vị thần lắc cái bình một lần nữa và biến mất.

Người tham lam muốn mọi thứ, nhưng cuối cùng họ sẽ mất mọi thứ.

Cái giếng nước

Một vị thiền sư đi ngao du thiên hạ, khi đến một vùng núi nọ thì bị ốm nặng. Ông được một bà goá là chủ quán trà cứu và đưa về nhà chăm sóc. Mặc dù không biết tung tích vị thiền sư, quán nghèo thưa thớt khách, không có tiền nhưng người phụ nữ vẫn tận tình chăm sóc và cứu chữa cho ông.

Hơn 3 tháng ròng vị thiền sư mới bình phục. Cảm động ân tình của bà chủ quán, vị thiền sư trước khi rời đi dành một tuần liền để đào một cái giếng cạnh quán cho bà goá tiện dùng nước, không phải ra tận suối gánh nữa.

Không ngờ, từ khi dùng nước giếng mà vị thiền sư đã đào để pha trà bán, trà của bà goá có mùi thơm thật đặc biệt và vị của trà cũng rất ngon. Ai uống một lần cũng phải quay lại. Tiếng lành đồn xa, quán trà của bà goá khách đến đông nườm nượp. Người đàn bà goá trở nên giàu có từ đó.

Ít lâu sau, vị thiền sư có dịp ghé qua quán để thăm lại ân nhân của mình, thấy cơ ngơi khang trang, vị thiền sư rất mừng cho bà goá. Khi hỏi về giếng nước, bà goá than phiền với thiền sư: “Giếng nước này tốt lắm, có điều nước cạn liên tục, vài ngày mới lại đầy nên tôi chẳng bao giờ đủ để bán cho khách”. Vị thiền sư nghe xong lắc đầu, nói: “Không tốn kém gì cả, từ nguồn nước trời cho rồi kiếm ra nhiều tiền mà bà vẫn không thấy hài lòng ư?” .

Ông viết lên tường một câu: “Trời đất bao la nhưng lòng tham của con người còn mênh mông hơn thế!” rồi lẳng lặng quay đi, không bao giờ quay trở lại quán nữa. Giếng nước từ ấy cũng cạn dần.

Chúng ta phần lớn giống như bà goá kia, không bao giờ hài lòng với cái mình có mà thường đứng núi này trông núi nọ. Chúng ta thường hay so sánh, hay mong ước viển vông mà quên vui hưởng hiện tại của mình.

Lam Thư


→ CLICK để theo dõi những bài viết hay nhất mà CHAT ĐÊM chọn lọc



Loading...
Bài trước
Bài tiếp theo